Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Από το Νοσοκομείο στο Σχολείο: Η συνεργασία Νοσοκομειακών και Σχολικών Βιβλιοθηκών ως νέο μοντέλο επιστημονικής παιδείας, αγωγής υγείας και κοινωνικής προσφοράς

 Από το Νοσοκομείο στο Σχολείο: Η συνεργασία Νοσοκομειακών και Σχολικών Βιβλιοθηκών ως νέο μοντέλο επιστημονικής παιδείας, αγωγής υγείας και κοινωνικής προσφοράς

Μια ολοκληρωμένη πρόταση διατομεακής συνεργασίας με επίκεντρο την Ιατρική Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ
Δρ. Ελένη Σεμερτζίδου — Βιβλιοθηκονόμος, Υπεύθυνη Ιατρικής Βιβλιοθήκης Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ
Περίληψη
Οι βιβλιοθήκες, ανεξάρτητα από τον οργανισμό στον οποίο υπάγονται, αποτελούν θεμελιώδεις υποδομές πρόσβασης στη γνώση, καλλιέργειας της κριτικής σκέψης και προώθησης της κοινωνικής συμμετοχής. Ωστόσο, η λειτουργία τους εξακολουθεί συχνά να αναπτύσσεται μέσα σε διακριτά θεσμικά περιβάλλοντα, περιορίζοντας τις δυνατότητες συνεργασίας και ανταλλαγής τεχνογνωσίας.
Η παρούσα εργασία εξετάζει τις προοπτικές ανάπτυξης οργανωμένων συνεργασιών μεταξύ των βιβλιοθηκών πανεπιστημιακών νοσοκομείων και των σχολικών βιβλιοθηκών, με ιδιαίτερη αναφορά στην Ιατρική Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ.
Προτείνεται ένα ολοκληρωμένο μοντέλο κοινών δράσεων, το οποίο συνδέει τον πληροφοριακό και υγειονομικό γραμματισμό, τη βιβλιοθεραπεία και τη φιλαναγνωσία, την επιστημονική ενημέρωση, την πρόληψη, την ψηφιακή εκπαίδευση και τον εθελοντισμό.
Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στις δυνατότητες πρακτικής εφαρμογής, στο θεσμικό πλαίσιο, στην ανάπτυξη συνεργασιών με εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες υγείας, καθώς και στη δημιουργία μετρήσιμων δεικτών αξιολόγησης.
Λέξεις-κλειδιά: Νοσοκομειακές βιβλιοθήκες, σχολικές βιβλιοθήκες, πληροφοριακός γραμματισμός, εγγραμματοσύνη υγείας, αγωγή υγείας, βιβλιοθεραπεία, συνεργατικά δίκτυα βιβλιοθηκών, κοινωνική προσφορά.
1. Εισαγωγή: Δύο διαφορετικοί κόσμοι με κοινή αποστολή
Η Νοσοκομειακή Βιβλιοθήκη και η Σχολική Βιβλιοθήκη φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, ότι υπηρετούν διαφορετικές ανάγκες.
Η πρώτη λειτουργεί μέσα σε ένα σύνθετο επιστημονικό και κλινικό περιβάλλον, υποστηρίζοντας επαγγελματίες υγείας, ερευνητές, εκπαιδευόμενους και, ανάλογα με την αποστολή της, ασθενείς και πολίτες.
Η δεύτερη αποτελεί οργανικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, διευκολύνοντας τη μάθηση, τη φιλαναγνωσία, τη δημιουργικότητα και την ανάπτυξη πληροφοριακών δεξιοτήτων.
Παρά τις διαφορές τους, οι δύο θεσμοί μοιράζονται μια βαθύτερη αποστολή: τη μετατροπή της πληροφορίας σε γνώση και της γνώσης σε δυνατότητα προσωπικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Σε μια εποχή όπου οι μαθητές εκτίθενται καθημερινά σε τεράστιο όγκο ψηφιακών πληροφοριών, η ικανότητα εντοπισμού, αξιολόγησης και ορθής αξιοποίησης της γνώσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν η πληροφορία αφορά την ανθρώπινη υγεία. Παραπλανητικοί ισχυρισμοί, ανεπιβεβαίωτες θεραπευτικές πρακτικές, επιστημονικές υπεραπλουστεύσεις και ανακριβείς πληροφορίες που αναπαράγονται στα κοινωνικά δίκτυα δημιουργούν την ανάγκη για συστηματική εκπαίδευση ήδη από τη σχολική ηλικία.
Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται ένας δυνητικά νέος κοινωνικός ρόλος της Νοσοκομειακής Βιβλιοθήκης: να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ επιστημονικής τεκμηρίωσης και σχολικής κοινότητας.
Η συνεργασία αυτή δεν αποσκοπεί στη μετατροπή των σχολικών βιβλιοθηκών σε ιατρικές βιβλιοθήκες. Αντίθετα, επιδιώκει να αξιοποιήσει συμπληρωματικά την εξειδίκευση και των δύο φορέων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον στο οποίο η επιστημονική πληροφορία γίνεται προσιτή, κατανοητή και παιδαγωγικά αξιοποιήσιμη.
2. Το επιστημονικό υπόβαθρο της συνεργασίας
2.1 Η εγγραμματοσύνη υγείας ως εκπαιδευτικός στόχος
Ο υγειονομικός γραμματισμός, ή εγγραμματοσύνη υγείας (health literacy), περιλαμβάνει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που επιτρέπουν στα άτομα να αποκτούν, να κατανοούν, να αξιολογούν και να χρησιμοποιούν πληροφορίες σχετικές με την υγεία.
Ο Don Nutbeam, σε θεμελιώδη μελέτη του το 2000, περιέγραψε τρεις αλληλοσυμπληρούμενες διαστάσεις: τον λειτουργικό, τον διαδραστικό και τον κριτικό υγειονομικό γραμματισμό. Στην επανεξέταση του πλαισίου το 2025 επανέφερε τη σημασία της σαφούς σύνδεσης αυτών των δεξιοτήτων με την εκπαίδευση και την κοινωνική δράση.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες συνεργασίας.
Η Σχολική Βιβλιοθήκη μπορεί να καλλιεργήσει τις γενικές ικανότητες αναζήτησης και αξιολόγησης πληροφοριών, ενώ η Νοσοκομειακή Βιβλιοθήκη μπορεί να υποστηρίξει την εφαρμογή τους σε πραγματικά ζητήματα υγείας.
Για παράδειγμα, ένας μαθητής δεν χρειάζεται μόνο να γνωρίζει τι είναι ο εμβολιασμός. Χρειάζεται επίσης να μπορεί να αναγνωρίζει ποια πληροφορία προέρχεται από αξιόπιστο επιστημονικό φορέα, πώς αξιολογείται ένας ισχυρισμός και γιατί η επιστημονική γνώση μπορεί να αναθεωρείται καθώς προκύπτουν νέα δεδομένα.
Αυτή είναι η μετάβαση από την παθητική ενημέρωση στην ενεργό επιστημονική παιδεία.
2.2 Η διεθνής προσέγγιση του σχολείου που προάγει την υγεία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η UNESCO δημοσίευσαν το 2021 διεθνή πρότυπα για την ανάπτυξη σχολείων που προάγουν την υγεία (Health-Promoting Schools).
Η προσέγγιση αυτή αντιμετωπίζει την υγεία ως οργανικό στοιχείο του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος και όχι ως μεμονωμένο θέμα ενημερωτικών ομιλιών.
Η δημιουργία σταθερών δεσμών ανάμεσα στην εκπαιδευτική και την υγειονομική κοινότητα συνάδει με αυτή τη φιλοσοφία.
Global standards and indicators
Η Νοσοκομειακή Βιβλιοθήκη θα μπορούσε, επομένως, να αναλάβει έναν διακριτό υποστηρικτικό ρόλο: την παροχή αξιόπιστων πληροφοριακών πηγών, την εκπαίδευση στην αναζήτησή τους και τη σύνδεση των σχολείων με κατάλληλους επιστημονικούς συνεργάτες.
2.3 Ο σύγχρονος ρόλος των σχολικών βιβλιοθηκών
Το αναθεωρημένο Μανιφέστο IFLA–UNESCO για τις Σχολικές Βιβλιοθήκες του 2025 αναγνωρίζει τη σημασία της ενεργού συνεργασίας, της ισότιμης πρόσβασης στην πληροφορία, της ανάπτυξης πολλαπλών γραμματισμών και της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης.
Συνεπώς, οι συνεργασίες με εξειδικευμένους επιστημονικούς και κοινωνικούς φορείς μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστική επέκταση της εκπαιδευτικής αποστολής των σχολικών βιβλιοθηκών.
3. Η Ιατρική Βιβλιοθήκη του ΑΧΕΠΑ ως δυνητικός φορέας εφαρμογής
Η Ιατρική Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ παρουσιάζει χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη ενός πιλοτικού προγράμματος συνεργασίας με σχολικές βιβλιοθήκες.
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία του Νοσοκομείου, η βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 1988 και έχει ως βασική αποστολή την παροχή τεκμηριωμένης ιατρικής πληροφόρησης στη νοσοκομειακή και επιστημονική κοινότητα.
Διαθέτει εξειδικευμένες βιοϊατρικές συλλογές, οργανωμένους καταλόγους, υπηρεσίες βιβλιογραφικής υποστήριξης και πρόσβαση σε επιστημονικές πληροφοριακές πηγές, υπό τους ισχύοντες όρους χρήσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στην επίσημη ιστοσελίδα της περιλαμβάνονται επίσης η Λαϊκή Δανειστική Βιβλιοθήκη και η Παιδική Βιβλιοθήκη της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του ΑΧΕΠΑ.
Η ύπαρξη αυτών των συλλογών προσφέρει μια σημαντική αφετηρία για την εξέταση δράσεων που συνδέουν την επιστημονική ενημέρωση με τη φιλαναγνωσία και την υποστήριξη παιδιών που νοσηλεύονται.
Ωστόσο, η ύπαρξη των συγκεκριμένων υποδομών δεν συνεπάγεται ότι λειτουργεί ήδη ένα οργανωμένο δίκτυο με σχολικές βιβλιοθήκες. Η ανάπτυξη ενός τέτοιου δικτύου αποτελεί την πρόταση της παρούσας εργασίας και προϋποθέτει διοικητικές εγκρίσεις, διαθέσιμο προσωπικό και συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Ο πιλοτικός χαρακτήρας του εγχειρήματος θα επέτρεπε στο ΑΧΕΠΑ να αξιοποιήσει την υπάρχουσα τεχνογνωσία του χωρίς να αποδυναμώσει την κύρια αποστολή της Ιατρικής Βιβλιοθήκης.
4. Προτεινόμενοι άξονες συνεργασίας και κοινών δράσεων
Η συνεργασία μεταξύ Νοσοκομειακών και Σχολικών Βιβλιοθηκών θα μπορούσε να οργανωθεί γύρω από οκτώ αλληλοσυμπληρούμενους άξονες.
4.1 Εκπαίδευση στον υγειονομικό και πληροφοριακό γραμματισμό
Η πρώτη και σημαντικότερη παρέμβαση θα μπορούσε να αφορά την ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων με γενικό τίτλο:
«Μαθαίνω να αναζητώ, να αξιολογώ και να εμπιστεύομαι την επιστημονική πληροφορία».
Οι βιβλιοθηκονόμοι του Νοσοκομείου, σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες υγείας, θα μπορούσαν να οργανώνουν βιωματικά εργαστήρια για μαθητές Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου.
Ενδεικτικές θεματικές:
- Πώς αναγνωρίζουμε μια αξιόπιστη επιστημονική πηγή στο διαδίκτυο;
- Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα σε μια προσωπική άποψη, μια δημοσιογραφική πληροφορία και μια επιστημονική μελέτη;
- Πώς διακρίνουμε την παραπληροφόρηση για την υγεία;
- Τι είναι η επιστημονική έρευνα και γιατί οι επιστήμονες ενδέχεται να καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα;
- Πώς χρησιμοποιούμε υπεύθυνα την τεχνητή νοημοσύνη για να αναζητήσουμε πληροφορίες υγείας;
Ιδιαίτερα χρήσιμη θα ήταν η αξιοποίηση του εκπαιδευτικού πλαισίου της UNESCO για τον γραμματισμό στα μέσα και στην πληροφορία, το οποίο περιλαμβάνει δεξιότητες κριτικής αξιολόγησης του ψηφιακού περιβάλλοντος και αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης.
Πρακτικό παράδειγμα: Οι μαθητές λαμβάνουν τρία σύντομα κείμενα σχετικά με ένα θέμα υγείας: ένα από επιστημονικό οργανισμό, ένα δημοσιογραφικό άρθρο και μία ανυπόγραφη δημοσίευση κοινωνικού δικτύου. Με τη βοήθεια των βιβλιοθηκονόμων εξετάζουν την προέλευση, την ημερομηνία, τις παραπομπές και τον τρόπο διατύπωσης κάθε κειμένου.
Στόχος δεν είναι να απομνημονεύσουν έτοιμες απαντήσεις, αλλά να αποκτήσουν μια μέθοδο αξιολόγησης την οποία θα μπορούν να χρησιμοποιούν σε όλη τους τη ζωή.
4.2 Κοινά προγράμματα αγωγής υγείας και πρόληψης
Η δεύτερη κατεύθυνση αφορά την επιστημονική υποστήριξη σχολικών προγραμμάτων αγωγής υγείας.
Η Ιατρική Βιβλιοθήκη ενός πανεπιστημιακού νοσοκομείου μπορεί να αναζητά και να επιλέγει αξιόπιστη βιβλιογραφία, ενώ οι συνεργαζόμενοι επαγγελματίες υγείας αναλαμβάνουν την επιστημονική παρουσίαση των θεμάτων.
Ενδεικτικά, μπορούν να αναπτυχθούν εκπαιδευτικές ενότητες για τη διατροφή, την υγιεινή, τη σωματική δραστηριότητα, τον ύπνο, την πρόληψη λοιμώξεων, την ψυχική ευεξία και τη σχέση ψηφιακής τεχνολογίας και υγείας.
Η επιλογή των θεμάτων πρέπει να γίνεται με κριτήριο την ηλικία, τις πραγματικές ανάγκες των μαθητών και τους στόχους της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόταση θα ήταν η δημιουργία ενός «Επιστημονικού Φακέλου Υγείας για το Σχολείο», ο οποίος θα περιλαμβάνει:
- σύντομο επιστημονικά ελεγμένο ενημερωτικό κείμενο,
- προτεινόμενα βιβλία και ανοικτές ψηφιακές πηγές,
- ερωτήσεις κατανόησης και κριτικής σκέψης,
- εκπαιδευτική δραστηριότητα προσαρμοσμένη στην ηλικιακή ομάδα,
- βιβλιογραφία και ημερομηνία τελευταίας επικαιροποίησης.
Ο φάκελος θα μπορούσε να διατίθεται ψηφιακά, χωρίς να απαιτείται αγορά νέου υλικού από τις σχολικές βιβλιοθήκες.
4.3 Φιλαναγνωσία, αφήγηση και υποστήριξη νοσηλευόμενων παιδιών
Ένα από τα πιο ουσιαστικά πεδία συνεργασίας θα μπορούσε να αναπτυχθεί γύρω από τα παιδιά που νοσηλεύονται.
Η σχολική και η νοσοκομειακή βιβλιοθήκη μπορούν να δημιουργήσουν έναν κοινό χώρο πολιτιστικής και εκπαιδευτικής επικοινωνίας, μέσα από προγράμματα φιλαναγνωσίας.
Ενδεικτικές δράσεις θα μπορούσαν να είναι η συγκρότηση μικρών συλλογών παιδικής λογοτεχνίας, η δημιουργία ηχογραφημένων παραμυθιών από μαθητές, η παραγωγή εικονογραφημένων ιστοριών, καθώς και η ανταλλαγή δημιουργικών εργασιών ανάμεσα σε σχολεία και νοσοκομειακές δομές.
Για παράδειγμα, μαθητές ενός σχολείου θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια σειρά πρωτότυπων παραμυθιών με τίτλο «Ιστορίες που ταξιδεύουν», τα οποία θα διατίθενται στην Παιδική Βιβλιοθήκη της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του ΑΧΕΠΑ.
Αυτές οι δραστηριότητες μπορεί να προσφέρουν ευχάριστη απασχόληση, δημιουργική έκφραση και αίσθηση κοινωνικής σύνδεσης.
Είναι, ωστόσο, σημαντικό να διακρίνεται η φιλαναγνωστική δραστηριότητα από τη θεραπευτική παρέμβαση. Η οργανωμένη βιβλιοθεραπεία, όταν έχει κλινικούς στόχους, απαιτεί κατάλληλη επιστημονική εποπτεία και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αυτόνομη θεραπεία.
Εξίσου ουσιώδης είναι η προστασία των νοσηλευόμενων παιδιών: οι δραστηριότητες μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς άμεση επικοινωνία μαθητών με ασθενείς, χωρίς ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων και χωρίς πρόσβαση σε κλινικούς χώρους.
4.4 Εισαγωγή των μαθητών στην επιστημονική έρευνα
Η συνεργασία θα μπορούσε να επεκταθεί στη δημιουργία ενός πρωτοποριακού εκπαιδευτικού προγράμματος με τίτλο:
«Μικροί Ερευνητές – Μεγάλα Ερωτήματα».
Η Ιατρική Βιβλιοθήκη του ΑΧΕΠΑ θα μπορούσε να προσφέρει σε μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου μια πρώτη γνωριμία με τη διαδικασία της επιστημονικής έρευνας.
Οι μαθητές θα εκπαιδεύονται στη διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων, στον εντοπισμό βιβλιογραφίας, στη χρήση βασικών επιστημονικών όρων και στην παρουσίαση πληροφοριών με αναφορά στις πηγές τους.
Θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να αναπτύξουν μικρές βιβλιογραφικές εργασίες για θέματα όπως η ιστορία των εμβολίων, η εξέλιξη της χειρουργικής, οι ανακαλύψεις της μικροβιολογίας ή η συμβολή των γυναικών στην ιστορία της Ιατρικής.
Έτσι, η σχολική βιβλιοθήκη θα λειτουργούσε ως σημείο εκκίνησης και η νοσοκομειακή βιβλιοθήκη ως εξειδικευμένος επιστημονικός συνεργάτης.
Δεν θα απαιτούνταν πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα ασθενών ούτε διεξαγωγή κλινικής έρευνας από μαθητές.
4.5 Εκπαίδευση και επιμόρφωση εκπαιδευτικών
Ένας συχνά παραγνωρισμένος άξονας συνεργασίας αφορά τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς και τους υπευθύνους σχολικών βιβλιοθηκών.
Η νοσοκομειακή βιβλιοθήκη θα μπορούσε να οργανώσει σύντομα επιμορφωτικά προγράμματα σχετικά με την τεκμηριωμένη αναζήτηση, την επιλογή επιστημονικών πηγών, τη διαχείριση βιβλιογραφικών αναφορών και την υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Η παροχή αυτής της υποστήριξης θα εξυπηρετούσε έναν διπλό στόχο: την ενίσχυση των δεξιοτήτων των εκπαιδευτικών και τη δημιουργία ενός πολλαπλασιαστικού μηχανισμού μεταφοράς γνώσης στους μαθητές.
Θα μπορούσε επίσης να δημιουργηθεί ένας σύντομος οδηγός με τίτλο «Αξιόπιστες πηγές υγείας για εκπαιδευτικούς και μαθητές», ο οποίος θα επικαιροποιείται σε τακτική βάση.
4.6 Εθελοντισμός και κοινωνική αλληλεγγύη
Η συνεργασία δεν είναι απαραίτητο να εξαντλείται σε εκπαιδευτικά προγράμματα.
Οι σχολικές κοινότητες μπορούν να συμμετέχουν σε δράσεις ενίσχυσης της πρόσβασης στο βιβλίο για ασθενείς και συνοδούς, μέσα από τη συγκέντρωση κατάλληλου έντυπου υλικού, την κατασκευή σελιδοδεικτών, τη δημιουργία λογοτεχνικών έργων και την οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων.
Μια τέτοια προσέγγιση θα καλλιεργούσε την κοινωνική ευαισθησία και θα έδινε στους μαθητές τη δυνατότητα να αντιληφθούν τη βιβλιοθήκη ως φορέα κοινωνικής προσφοράς.
Οι δωρεές, ωστόσο, πρέπει να υπόκεινται σε συγκεκριμένα κριτήρια επιλογής, υγιεινής, καταλληλότητας και αποδοχής από το Νοσοκομείο. Η συγκέντρωση βιβλίων χωρίς προηγούμενη συνεννόηση μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο διαχειριστικό φόρτο από πραγματική ωφέλεια.
4.7 Κοινές ψηφιακές δράσεις
Η γεωγραφική απόσταση δεν χρειάζεται να αποτελεί εμπόδιο.
Μέσω ψηφιακών εφαρμογών θα μπορούσαν να αναπτυχθούν διαδικτυακά εργαστήρια, εικονικές ξεναγήσεις στη λειτουργία μιας ιατρικής βιβλιοθήκης, θεματικές ηλεκτρονικές εκθέσεις και κοινές ψηφιακές βιβλιογραφίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δημιουργία μιας κοινής ιστοσελίδας με προτεινόμενο τίτλο:
«Βιβλιοθήκες, Σχολείο και Υγεία: Μαθαίνουμε Μαζί».
Η πλατφόρμα θα μπορούσε να φιλοξενεί εκπαιδευτικό υλικό ανοικτής πρόσβασης, ενημερωτικούς οδηγούς, προτάσεις ανάγνωσης και ψηφιακές εργασίες σχολείων.
Η πρόσβαση σε συνδρομητικές ιατρικές βάσεις δεδομένων δεν θα μεταβιβαζόταν αυτομάτως στους σχολικούς εταίρους, καθώς δεσμεύεται από συμβατικούς όρους αδειοδότησης. Θα μπορούσαν όμως να αξιοποιηθούν ανοικτές και νόμιμα επαναχρησιμοποιήσιμες πηγές.
4.8 Μαθητές ως πρεσβευτές επιστημονικής πληροφόρησης
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση προκύπτει από τη συμμετοχή των ίδιων των μαθητών στη διάδοση της γνώσης.
Η συστηματική ανασκόπηση των Widnall και συνεργατών (2024) εξετάζει τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι σχολικές παρεμβάσεις εκπαίδευσης από συνομηλίκους μπορούν να επηρεάζουν τις γνώσεις και τις συμπεριφορές υγείας. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία του κατάλληλου σχεδιασμού και όχι την αυτόματη αποτελεσματικότητα κάθε παρέμβασης.
PubMed Central
Στη βάση αυτή, θα μπορούσε να δοκιμαστεί ένα πρόγραμμα «Μαθητές–Πρεσβευτές της Έγκυρης Πληροφορίας».
Ομάδες μαθητών θα εκπαιδεύονται στην αξιολόγηση επιστημονικών πηγών και θα δημιουργούν μικρές παρουσιάσεις για συνομηλίκους τους, πάντοτε υπό την καθοδήγηση εκπαιδευτικών και βιβλιοθηκονόμων και με επιστημονικό έλεγχο του περιεχομένου υγείας.
Ο σκοπός δεν θα είναι οι μαθητές να υποκαταστήσουν επαγγελματίες υγείας, αλλά να γίνουν περισσότερο υπεύθυνοι χρήστες και μεταδότες πληροφοριών.
5. Το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα: Μια σημαντική νέα προοπτική
Η δυνατότητα διασύνδεσης σχολικών βιβλιοθηκών με άλλους φορείς γνώσης διαθέτει πλέον σαφέστερα θεσμικά ερείσματα.
Η Υπουργική Απόφαση Φ.14/22511/Δ1/2018 (ΦΕΚ Β΄ 688/28.02.2018) οργάνωσε το Σύστημα Δικτύου Σχολικών Βιβλιοθηκών στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, προβλέποντας μεταξύ άλλων την ανάπτυξη συνεργειών με άλλες κατηγορίες βιβλιοθηκών.
ΦΕΚ Β 688/28.02.2018+1
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει, όμως, η νεότερη νομοθετική εξέλιξη.
Ο Νόμος 5291/2026 (ΦΕΚ Α΄ 49/30.03.2026), με το άρθρο 71, αντικαθιστά το άρθρο 43 του Ν. 1566/1985 και αναμορφώνει το πλαίσιο για τις σχολικές βιβλιοθήκες.
Μεταξύ άλλων προβλέπει τη δικτύωσή τους, τις συνεργασίες με άλλες βιβλιοθήκες ή δίκτυα βιβλιοθηκών, την ανάπτυξη ψηφιακής υποδομής και την ενίσχυση της διασύνδεσης με εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς φορείς.
Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη, διότι η προτεινόμενη σύνδεση με τις νοσοκομειακές βιβλιοθήκες θα μπορούσε να εξεταστεί στο πλαίσιο αυτής της ευρύτερης συνεργατικής φιλοσοφίας.
Χρειάζεται, ωστόσο, να γίνει μια αναγκαία διάκριση: η νομοθεσία δημιουργεί δυνατότητες δικτύωσης, αλλά δεν θεσπίζει αυτομάτως μια συγκεκριμένη συνεργασία σχολικών και νοσοκομειακών βιβλιοθηκών, ούτε απαλλάσσει τους συμμετέχοντες φορείς από τις απαιτούμενες διοικητικές και εκπαιδευτικές εγκρίσεις.
Κατά συνέπεια, ένα πρόγραμμα όπως αυτό που προτείνεται για το ΑΧΕΠΑ θα ήταν σκόπιμο να αναπτυχθεί μέσα από εγκεκριμένο πρωτόκολλο συνεργασίας, με σαφείς αρμοδιότητες, διαδικασίες και όρους συμμετοχής.
6. Πρόταση πιλοτικής εφαρμογής στη Θεσσαλονίκη
Προτείνεται η συγκρότηση ενός πιλοτικού συνεργατικού σχήματος με τίτλο:
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΤΙΤΛΟΣ
«Γέφυρες Γνώσης και Υγείας»
Πιλοτικό Πρόγραμμα Συνεργασίας της Ιατρικής Βιβλιοθήκης Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ με Σχολικές Βιβλιοθήκες της Θεσσαλονίκης
Προτεινόμενη αρχική διάρκεια: ένα σχολικό έτος · Συμμετοχή: 3–5 σχολικές μονάδες · Βασική αρχή: μικρό κόστος, επαναχρησιμοποιήσιμο εκπαιδευτικό υλικό και μετρήσιμα αποτελέσματα
Φάση Α — Προετοιμασία και θεσμική συγκρότηση
Κατά τους πρώτους δύο μήνες θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν η αποτύπωση των διαθέσιμων πόρων, η αναζήτηση ενδιαφερόμενων σχολείων, η έγκριση του πλαισίου συνεργασίας και ο καθορισμός της συντονιστικής ομάδας.
Η ομάδα θα μπορούσε να περιλαμβάνει εκπρόσωπο της Ιατρικής Βιβλιοθήκης, εκπαιδευτικούς ή υπευθύνους σχολικών βιβλιοθηκών και έναν επιστημονικό συνεργάτη από κατάλληλη υπηρεσία του Νοσοκομείου.
Φάση Β — Ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού
Κατά τον τρίτο μήνα θα μπορούσαν να σχεδιαστούν τρεις βασικές εκπαιδευτικές ενότητες:
1. Αξιοπιστία επιστημονικής πληροφορίας και υγεία.
2. Γνωριμία με την ιατρική έρευνα.
3. Βιβλίο, φιλαναγνωσία και κοινωνική αλληλεγγύη.
Το υλικό θα προσαρμόζεται στην ηλικία των μαθητών και θα υποβάλλεται σε παιδαγωγικό και επιστημονικό έλεγχο.
Φάση Γ — Υλοποίηση κοινών δράσεων
Κατά τους επόμενους τέσσερις μήνες θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν εργαστήρια στις σχολικές βιβλιοθήκες, διαδικτυακές συναντήσεις, μικρές βιβλιογραφικές εργασίες μαθητών και μία κοινή δημιουργική δράση φιλαναγνωσίας.
Οι επισκέψεις σε χώρους του Νοσοκομείου, εφόσον εγκριθούν, θα περιορίζονται σε κατάλληλους μη κλινικούς χώρους και θα πραγματοποιούνται με την προβλεπόμενη εποπτεία.
Φάση Δ — Αξιολόγηση και δημοσιοποίηση
Κατά τον τελευταίο μήνα θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν τα αποτελέσματα και να συνταχθεί σύντομη έκθεση αξιολόγησης.
Η έκθεση θα περιλαμβάνει ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία, παρατηρήσεις των εκπαιδευτικών, προτάσεις βελτίωσης και εκτίμηση της δυνατότητας επέκτασης του προγράμματος.
7. Δείκτες αξιολόγησης και αναμενόμενα αποτελέσματα
Η επιτυχία μιας συνεργασίας δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά από τον αριθμό των εκδηλώσεων που πραγματοποιούνται.
Είναι σημαντικό να εξετάζεται εάν οι συμμετέχοντες αποκτούν νέες δεξιότητες και εάν οι δράσεις μπορούν να συνεχιστούν με βιώσιμο τρόπο.
Ενδεικτικοί δείκτες ενός πιλοτικού προγράμματος είναι οι ακόλουθοι:
Πεδίο Προτεινόμενος δείκτης
Συμμετοχή Αριθμός συνεργαζόμενων σχολείων και μαθητών
Εκπαίδευση Αριθμός εργαστηρίων και εκπαιδευτικών ωρών
Πληροφοριακός γραμματισμός Μεταβολή της επίδοσης σε σύντομες ασκήσεις αξιολόγησης πηγών
Παραγωγή γνώσης Αριθμός κοινών οδηγών και εκπαιδευτικών εργασιών
Φιλαναγνωσία Συμμετοχή σε δράσεις ανάγνωσης και δημιουργικής γραφής
Βιωσιμότητα Ποσοστό σχολείων που επιθυμούν να συνεχίσουν
Ικανοποίηση Ανώνυμη ανατροφοδότηση μαθητών και εκπαιδευτικών
Τα παραπάνω αποτελούν προτεινόμενους δείκτες και όχι ήδη μετρημένα αποτελέσματα.
Η αξιολόγηση θα πρέπει να είναι ανάλογη προς την κλίμακα του προγράμματος, χωρίς περιττή συλλογή προσωπικών δεδομένων.
8. Προϋποθέσεις, περιορισμοί και ζητήματα δεοντολογίας
Παρότι η προοπτική συνεργασίας παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες, η υλοποίησή της προϋποθέτει προσεκτικό σχεδιασμό.
Πρώτον, πρέπει να προστατεύεται η κύρια λειτουργία της Νοσοκομειακής Βιβλιοθήκης. Οι νέες εκπαιδευτικές δράσεις δεν θα πρέπει να πραγματοποιούνται εις βάρος της εξυπηρέτησης του νοσοκομειακού προσωπικού και της υποστήριξης των κλινικών και ερευνητικών αναγκών.
Δεύτερον, η συμμετοχή των σχολείων πρέπει να συνδέεται με εγκεκριμένους εκπαιδευτικούς στόχους και να πραγματοποιείται υπό την ευθύνη των αρμόδιων σχολικών και εκπαιδευτικών αρχών.
Τρίτον, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία των ανηλίκων και των ασθενών. Δεν πρέπει να κοινοποιούνται στοιχεία ταυτοποίησης, πληροφορίες νοσηλείας ή άλλες ευαίσθητες πληροφορίες. Η φωτογράφιση, οι ηχογραφήσεις και η δημοσιοποίηση μαθητικών έργων προϋποθέτουν τις κατάλληλες νόμιμες διαδικασίες.
Τέταρτον, το εκπαιδευτικό υλικό υγείας πρέπει να ελέγχεται από κατάλληλους επαγγελματίες, ώστε να αποφεύγονται ανακρίβειες και ακατάλληλες για την ηλικία αναφορές.
Τέλος, απαιτείται σαφής πρόβλεψη για τους πόρους. Μια σταθερή συνεργασία δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην προσωπική διάθεση ενός βιβλιοθηκονόμου ή ενός εκπαιδευτικού. Χρειάζεται θεσμική αναγνώριση, οργανωτική συνέχεια και ορθολογικός καταμερισμός του έργου.
9. Από μια τοπική συνεργασία σε ένα ευρύτερο μοντέλο
Η προτεινόμενη πρωτοβουλία δεν χρειάζεται να περιοριστεί στη συνεργασία ενός μόνο νοσοκομείου με ορισμένα σχολεία.
Εφόσον αξιολογηθεί θετικά, θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για τη δημιουργία περιφερειακών συνεργατικών σχημάτων, με τη συμμετοχή νοσοκομειακών βιβλιοθηκών, σχολικών βιβλιοθηκών, δημόσιων και δημοτικών βιβλιοθηκών, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και επιστημονικών φορέων.
Η ανάπτυξη τέτοιων σχημάτων θα μπορούσε να έχει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα.
Οι νοσοκομειακές βιβλιοθήκες θα αποκτούσαν μεγαλύτερη ορατότητα στην κοινωνία, ενώ οι σχολικές βιβλιοθήκες θα ενίσχυαν το εκπαιδευτικό τους έργο μέσα από την πρόσβαση σε εξειδικευμένη επιστημονική τεχνογνωσία.
Παράλληλα, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν κοινά αποθετήρια εκπαιδευτικού υλικού, προγράμματα επιμόρφωσης και πρότυπες διαδικασίες συνεργασίας.
Η πρόσφατη νομοθετική ενίσχυση των δικτύων σχολικών βιβλιοθηκών καθιστά ιδιαίτερα επίκαιρη αυτή την προοπτική.
Ωστόσο, η επέκταση θα πρέπει να ακολουθήσει την αξιολόγηση πιλοτικών δράσεων και όχι να προηγηθεί αυτής.
10. Συμπεράσματα
Η συνεργασία μεταξύ Νοσοκομειακών και Σχολικών Βιβλιοθηκών μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική εκπαιδευτική και κοινωνική καινοτομία, αρκεί να σχεδιαστεί με επιστημονική τεκμηρίωση, παιδαγωγική καταλληλότητα και σαφείς θεσμικές προϋποθέσεις.
Η Νοσοκομειακή Βιβλιοθήκη διαθέτει τη γνώση της επιστημονικής πληροφορίας. Η Σχολική Βιβλιοθήκη διαθέτει την άμεση σύνδεση με την εκπαιδευτική διαδικασία. Η συνάντησή τους μπορεί να δημιουργήσει νέες μορφές μάθησης, στις οποίες η υγεία, η επιστήμη, η ανάγνωση και η κοινωνική ευθύνη αντιμετωπίζονται ως αλληλοσυνδεόμενες πλευρές της ανθρώπινης ανάπτυξης.
Το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ, μέσα από την Ιατρική Βιβλιοθήκη του, θα μπορούσε να διερευνήσει την ανάληψη μιας τέτοιας πιλοτικής πρωτοβουλίας.
Το ουσιαστικό διακύβευμα, ωστόσο, δεν είναι να αποκτήσει ένας ακόμη φορέας μια πρόσθετη δραστηριότητα. Είναι να αναδειχθεί η βιβλιοθήκη ως ενεργός θεσμός μεταφοράς γνώσης μεταξύ επιστήμης, εκπαίδευσης και κοινωνίας.
Διότι η επιστημονική γνώση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική αξία όταν δεν περιορίζεται στον χώρο όπου παράγεται, αλλά μεταφέρεται με υπευθυνότητα εκεί όπου διαμορφώνονται οι πολίτες του αύριο.
Βιβλιογραφία
Α. Διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία
1. Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267. DOI
2. Nutbeam, D. (2025). Health literacy as a public health goal: 25 years on. Health Promotion International, 40(4), daaf119. DOI
3. Widnall, E., Dodd, S., Russell, A. E., Curtin, E., Simmonds, R., Limmer, M., & Kidger, J. (2024). Mechanisms of school-based peer education interventions to improve young people's health literacy or health behaviours: A realist-informed systematic review. PLOS ONE, 19(5), e0302431. DOI
4. World Health Organization & UNESCO. (2021). Making every school a health-promoting school: Global standards and indicators. WHO. Επίσημη έκδοση
5. International Federation of Library Associations and Institutions & UNESCO. (2025). IFLA–UNESCO School Library Manifesto 2025. Μανιφέστο
6. IFLA School Libraries Section Standing Committee. (2015). IFLA School Library Guidelines (2nd revised ed.). Edited by B. Schultz-Jones & D. Oberg. IFLA. Κατευθυντήριες οδηγίες
7. UNESCO. (2021). Media and Information Literate Citizens: Think Critically, Click Wisely! Media and Information Literacy Curriculum for Educators and Learners. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα
Β. Ελληνικό θεσμικό πλαίσιο
8. Ελληνική Δημοκρατία. (2018). Υπουργική Απόφαση Φ.14/22511/Δ1/2018, «Ίδρυση Δικτύου Σχολικών Βιβλιοθηκών Δημοσίων Δημοτικών Σχολείων». ΦΕΚ Β΄ 688/28.02.2018. Κείμενο απόφασης
9. Ελληνική Δημοκρατία. (2026). Νόμος 5291/2026, άρθρα 71–73, σχετικά με τις Σχολικές Βιβλιοθήκες, το θεσμικό τους πλαίσιο και τη δικτύωσή τους. ΦΕΚ Α΄ 49/30.03.2026. Άρθρο 71
Γ. Πηγές σχετικές με την Ιατρική Βιβλιοθήκη ΑΧΕΠΑ
10. Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ. Ιατρική Βιβλιοθήκη: Ιστορικό, συλλογές και υπηρεσίες. Επίσημη ιστοσελίδα
11. Semertzidou, E. (2019). Hospital Libraries and their Future. Journal of Library and Information Sciences, 7(1), 32–33.
12. Semertzidou, E. (2019). Evaluation of the Services of the Medical Library of University General Hospital of Thessaloniki AHEPA. Journal of Library and Information Sciences, 7(1), 51–62.
13. Semertzidou, E. (2022). Hospital Libraries and Accessibility for People with Disabilities: The Role of the Medical Librarians. Journal of Library and Information Sciences, 10(1), 1–4.
14. Semertzidou, E., & Georgala, M. (2023). Digital Bibliotherapy and Psychiatric Patients in a Hospital. International Journal of Health Sciences, 11(1), 74–76.
15. Semertzidou, E., & Atlassi, M. (2025). Oncology Patients and Bibliotherapy. Advances in Social Sciences and Management, 3(1), 34–40.



Δεν υπάρχουν σχόλια: